पगारातून TDS कापला जात असेल तर Form 16 हे नाव तुम्ही नक्कीच ऐकले असेल. वर्षभरात तुमच्या पगारातून किती TDS कापला गेला, पगाराची किती रक्कम करासाठी विचारात घेतली गेली आणि ITR भरताना कोणती माहिती आवश्यक आहे, हे समजण्यासाठी Form 16 उपयोगी ठरते.
मात्र 2026 पासून नवीन कर कायद्यामुळे या प्रमाणपत्राच्या क्रमांकात बदल झाला आहे. त्यामुळे आता Form 16 सोबत Form 130 हे नावही तुम्हाला पाहायला मिळू शकते.
मग Form 16 आणि Form 130 मध्ये नेमका काय फरक आहे? कोणता फॉर्म कोणत्या वर्षासाठी लागू होतो? आणि ITR भरताना त्याचा उपयोग कसा होतो? हे सर्व या लेखातून समजून घेऊया.
Form 16 म्हणजे काय?
Form 16 हे नोकरी करणाऱ्या कर्मचाऱ्याला त्याच्या कंपनीकडून दिले जाणारे महत्त्वाचे कर प्रमाणपत्र आहे.
कर्मचाऱ्याच्या पगारातून वर्षभरात किती TDS कापला गेला आणि पगाराशी संबंधित कराची माहिती काय आहे, हे Form 16 मधून समजते.
TDS म्हणजे काय?
TDS (Tax Deducted at Source) म्हणजेच उत्पन्नाच्या स्रोतावर कापला जाणारा कर
तुम्हाला उत्पन्न मिळण्यापूर्वीच त्यातून काही रक्कम कर म्हणून कापून सरकारकडे जमा केली जाते, त्याला TDS म्हणतात.
Form 16 कोणाला आणि कोण देतो?
Form 16 हे नियोक्ता म्हणजेच कंपनी किंवा संस्थेकडून कर्मचाऱ्याला दिले जाते. पगारातून TDS कापला असल्यास संबंधित आर्थिक वर्षासाठी हे प्रमाणपत्र दिले जाते.
यामध्ये तुमच्या पगाराची आणि कापलेल्या TDS ची माहिती दिलेली असते.
लक्षात ठेवा
प्रत्येक कर्मचाऱ्याला Form 16 मिळेलच असे नाही. तुमच्या पगारातून TDS कापला गेला आहे की नाही, यावर Form 16 मिळण्याची परिस्थिती अवलंबून असते.
Form 16 मध्ये कोणती माहिती असते?
Form 16 मध्ये प्रामुख्याने खालील माहिती असते:
- कंपनी किंवा नियोक्त्याची माहिती
- कर्मचाऱ्याची माहिती
- PAN क्रमांक
- वर्षभरातील पगाराची माहिती
- मिळालेल्या कर सवलती आणि वजावटी
- पगारातून कापलेला TDS
- भरावयाच्या कराची माहिती
Form 16 चे Part A आणि Part B म्हणजे काय?
FY 2025-26 साठीच्या Form 16 मध्ये मुख्यतः Part A आणि Part B असे दोन भाग असतात. दोन्ही भागांमध्ये वेगवेगळी माहिती दिलेली असते.
- Part A मध्ये मुख्यतः कर्मचारी, कंपनी आणि TDS ची माहिती दिलेली असते.
यामध्ये वर्षभरात तुमच्या पगारातून किती TDS कापला गेला आणि तो सरकारकडे जमा झाला आहे का, याची माहिती पाहता येते.
- Part B मध्ये तुमच्या पगाराची, कर सवलतींची आणि कराची गणना याबद्दल अधिक माहिती दिलेली असते.
Income Tax Return (ITR) भरताना Form 16 चे Part A आणि Part B दोन्ही उपयोगी पडतात.
Form 16 चा ITR मध्ये काय उपयोग आहे?
ITR भरताना Form 16 हे पगारदार कर्मचाऱ्यासाठी एक महत्त्वाचे reference document आहे.
Form 16 मधून तुम्ही:
- वर्षभरातील पगाराची माहिती
- करपात्र उत्पन्न
- मिळालेल्या कर सवलती आणि वजावटी
- कापलेला TDS
- भरावयाच्या कराची माहिती
तपासू शकता.
मात्र ITR भरताना फक्त Form 16 वर अवलंबून राहू नका. Form 16 मधील TDS ची माहिती Form 26AS सोबत तपासणे योग्य राहते.
Form 16 आणि Form 26AS मध्ये काय फरक आहे?
Form 16 आणि Form 26AS दोन्हीमध्ये TDS ची माहिती मिळते, त्यामुळे अनेकांना त्यांच्यातील फरक समजत नाही.
Form 16 हे तुमच्या कंपनीकडून दिले जाते. यामध्ये तुमचा पगार आणि त्यातून कापलेल्या TDS ची माहिती असते.
तर Form 26AS हे प्राप्तिकर विभागाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध असलेले कर विवरणपत्र आहे. यामध्ये तुमच्या PAN शी संबंधित TDS आणि इतर करसंबंधित माहिती पाहता येते.
टीप: 2026 पासून नवीन कर नियमांमध्ये काही फॉर्मच्या नावांमध्ये आणि क्रमांकांमध्ये बदल करण्यात आले आहेत. त्यामुळे तुम्हाला जुन्या Form 26AS ऐवजी Form 168 हे नाव दिसू शकते. दोन्हींबाबत गोंधळ होऊ नये म्हणून 2026 नंतरची कर माहिती पाहताना नवीन फॉर्म क्रमांक लक्षात ठेवा.
Form 16 ऐवजी Form 130 काय आहे?
Tax Year 2026-27 पासून Form 16 च्या जागी Form 130 हा नवीन क्रमांक वापरला जाणार आहे.
Form 130 हे Income-tax Rules, 2026 अंतर्गत पगारातून कापलेल्या TDS साठी वापरले जाणारे नवीन TDS Certificate आहे. जुन्या नियमांमध्ये यासाठी Form 16 वापरले जात होते.
Form 130 देखील कंपनीकडून कर्मचाऱ्याला दिले जाते. यामध्ये पगार, कापलेला TDS आणि कराशी संबंधित आवश्यक माहिती दिलेली असते.
म्हणून Form 16 आणि Form 130 यांचा मुख्य उद्देश एकच आहे; फक्त 2026 पासून त्याचा क्रमांक बदलला आहे.
Form 16 आणि Form 130 मधील फरक
Form 16 आणि Form 130 हे दोन्ही पगार आणि TDS ची माहिती देणारे प्रमाणपत्र आहेत. मुख्य फरक त्यांच्या लागू होण्याच्या कालावधीचा आणि क्रमांकाचा आहे.
| मुद्दा | Form 16 | Form 130 |
|---|---|---|
| काय आहे? | पगार आणि TDS चे प्रमाणपत्र | पगार आणि TDS चे प्रमाणपत्र |
| लागू कायदा | Income-tax Act, 1961 | Income-tax Act, 2025 |
| कालावधी | FY 2025-26 / AY 2026-27 | Tax Year 2026-27 पासून |
| कोण देतो? | कंपनी / नियोक्ता | कंपनी / नियोक्ता |
| मुख्य उपयोग | पगार आणि TDS ची माहिती | पगार आणि TDS ची माहिती |
| क्रमांक | जुना Form Number | नवीन Form Number |
2026 मध्ये Form 16 वापरायचा की Form 130?
2026 मध्ये Form 16 आणि Form 130 याबद्दल अनेकांना गोंधळ होऊ शकतो. पण कोणता फॉर्म लागू आहे हे तुमच्या उत्पन्नाच्या कालावधीवर अवलंबून आहे.
FY 2025-26 / AY 2026-27
FY 2025-26 म्हणजे 1 एप्रिल 2025 ते 31 मार्च 2026 या कालावधीतील पगारासाठी Form 16 लागू आहे.
या कालावधीसाठी कंपनीकडून तुम्हाला Form 16 मिळेल आणि AY 2026-27 चा ITR भरताना त्याचा उपयोग करता येईल.
Tax Year 2026-27
1 एप्रिल 2026 पासून सुरू झालेल्या Tax Year 2026-27 साठी Form 130 लागू आहे.
म्हणजे या कालावधीतील पगारासाठी कंपनीकडून पुढे Form 130 दिले जाईल.
2026 मध्ये कोणता Form वापरला जाईल?
FY 2025-26 / AY 2026-27 → Form 16
Tax Year 2026-27 → Form 130
त्यामुळे 2026 मध्ये Form 16 आणि Form 130 हे दोन्ही शब्द तुम्हाला दिसू शकतात. याचे कारण म्हणजे दोन्ही वेगवेगळ्या कर कालावधीसाठी संबंधित आहेत.
Form 16 किंवा Form 130 मिळाल्यानंतर काय तपासावे?
Form 16 किंवा Form 130 मिळाल्यानंतर खालील माहिती एकदा नक्की तपासा:
- ☑️ नाव योग्य आहे का?
- ☑️ PAN क्रमांक योग्य आहे का?
- ☑️ पगाराची माहिती बरोबर आहे का?
- ☑️ कापलेला TDS योग्य आहे का?
- ☑️ कर सवलती आणि वजावटी योग्य आहेत का?
- ☑️ Form 26AS मध्ये TDS ची नोंद आहे का?
- ☑️ AIS मधील माहिती योग्य आहे का?
निष्कर्ष
Form 16 आणि Form 130 हे पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी TDS आणि कराशी संबंधित माहिती समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे documents आहेत. 2026 मध्ये form number मध्ये झालेला बदल समजून घेतल्यास कोणता फॉर्म कोणत्या कालावधीसाठी लागू आहे, याबाबतचा गोंधळ कमी होतो.
Form 16 किंवा Form 130 मिळाल्यानंतर त्यातील पगार, TDS आणि इतर तपशील काळजीपूर्वक तपासा. ITR भरताना TDS ची नोंद उपलब्ध कर माहितीशी जुळते आहे का, हे तपासणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
1. Form 16 म्हणजे काय?
Form 16 हे नियोक्त्याकडून कर्मचाऱ्याला दिले जाणारे कर प्रमाणपत्र आहे. यात पगार आणि कापलेल्या TDS ची माहिती असते.
2. Form 16 कोण देते?
Form 16 हे कर्मचारी ज्या कंपनीत किंवा संस्थेत काम करतो त्या नियोक्त्याकडून दिले जाते.
3. Form 16 चा ITR मध्ये काय उपयोग आहे?
Form 16 मधील पगार आणि TDS ची माहिती ITR भरताना उपयोगी पडते.
4. Form 16 आणि Form 26AS मध्ये काय फरक आहे?
Form 16 नियोक्त्याकडून मिळते, तर Form 26AS प्राप्तिकर विभागाच्या पोर्टलवर PAN शी संबंधित कर आणि TDS ची माहिती दाखवते.
5. 2026 मध्ये Form 16 ऐवजी Form 130 कधी लागू होतो?
Tax Year 2026-27 पासून salary TDS certificate साठी Form 130 लागू आहे, तर FY 2025-26 साठी Form 16 लागू आहे.